Xuân, Hạ, Thu, Đông… Rồi Lại Xuân: Thước phim đầy chiêm nghiệm về cuộc đời của quái kiệt điện ảnh Kim Ki Duk

Trong loạt phim được làm bởi “quái kiệt xứ Hàn” Kim Ki Duk, Xuân, Hạ, Thu, Đông… Rồi Lại Xuân (2003) hẳn là bộ phim nhẹ đô và dễ xem nhất. Tác phẩm này từng nhận về vô vàn giải thưởng, như C.I.C.A.E., Don Quixote, giải thưởng của Ban giám khảo trẻ tại Liên hoan phim quốc tế Locarno, giải thưởng Khán giả bình chọn của Liên hoan phim quốc tế San Sebastian, giải Đại Chung Phim xuất sắc nhất 2004. Phải nói, nếu muốn làm quen với Kim Ki Duk thì Xuân, Hạ, Thu, Đông… rồi lại Xuân là một lựa chọn hoàn hảo để có thể thấy được sự tài hoa của người nghệ sĩ này nhưng vẫn không bị tấn công tâm lý quá mạnh mẽ đến mức phải bỏ chạy.

1. Xuân, hạ, thu, đông và bài học về một kiếp người

Xuân, Hạ, Thu, Đông… Rồi Lại Xuân đưa khán giả đến với một ngôi chùa lênh đênh giữa hồ, nơi có một chú tiểu và sư phụ của chú. Ở đây, khán giả sẽ chứng kiến cuộc đời của chú tiểu, với mỗi mùa xuân – hạ – thu – đông ứng với từng giai đoạn tuổi tác, cách biệt từ vài năm đến cả chục năm. Trong suốt hành trình đó, chúng ta sẽ được nhìn bằng lăng kính Phật giáo cùng học thuyết “Tứ Diệu Đế”, tức “4 chân lý màu nhiệm”: Khổ đế, Tập đế, Diệt đế và Đạo đế. Từ đó, câu hỏi về ý nghĩa của cuộc đời mà chính đạo diễn Kim Ki Duk đặt ra sẽ dần được lý giải.

Xuân, Hạ, Thu, Đông… Rồi Lại Xuân: Thước phim đầy chiêm nghiệm về cuộc đời của quái kiệt điện ảnh Kim Ki Duk - Ảnh 1.

Ở mùa xuân, hạ, thu, tất cả chúng ta lần lượt đi qua triết lý về Khổ đế, Tập đế và Diệt đế, tức là quy trình nếm, ngộ ra nguyên do và chấm hết trọn vẹn cái khổ. Trong đó, vào mùa xuân, chú tiểu khi chỉ mới non xanh đã nghịch ngợm buộc hòn đá vào ba con vật cá – ếch – rắn rồi khoái trá nhìn chúng khổ sở. Người thầy thấy vậy không lập tức la mắng mà mang về một hòn đá rồi lén cột lên sống lưng chú vào đêm hôm. Sáng hôm sau, ông bắt chú tiểu đeo hòn đá đó đi tìm ba con vật để giải thoát cho chúng cùng lời dặn : ” Nhưng nếu bất kể một con vật nào chết, thì con sẽ mang theo hòn đá này trong tim đến hết cuộc sống. ” Tuy nhiên, con cá và rắn đã chết. Đó là cái khổ thứ nhất, cũng là cái khổ mang tính báo hiệu về tương lai hạ, thu .Xuân, Hạ, Thu, Đông… Rồi Lại Xuân: Thước phim đầy chiêm nghiệm về cuộc đời của quái kiệt điện ảnh Kim Ki Duk - Ảnh 2.Mùa hạ, chú tiểu bước vào tuổi mới lớn rồi đem lòng yêu thương một cô gái. Họ si mê rồi quan hệ tình dục với nhau. Sư phụ phát hiện ra và đuổi cô gái ra khỏi chùa. Chú tiểu không gật đầu được, mang theo tượng của Di Lặc Bồ Tát rồi trốn đi. Đây là tội lỗi thứ hai để dẫn cái khổ thứ ba được báo hiệu bằng lời nhà sư dặn : “ Ham muốn thức tỉnh khao khát chiếm hữu, từ đó thức tỉnh dự tính sát sinh ”. Và quả thật lúc 30 tuổi, anh trở về chùa để chạy trốn tội lỗi giết hại người phụ nữ anh yêu – người đã bỏ anh đi theo gã khác. Anh quyết định hành động tự sát bằng cách bịt ba mảnh giấy viết chữ ” BẾ ” ( đóng ) vào mắt, mũi và mồm. May nhờ sư phụ phát hiện kịp thời mà anh ta không chết, chỉ nhận được một trận đòn nhừ tử. Đó là cái khổ thứ ba .Xuân, Hạ, Thu, Đông… Rồi Lại Xuân: Thước phim đầy chiêm nghiệm về cuộc đời của quái kiệt điện ảnh Kim Ki Duk - Ảnh 3.Điều đáng nói là cả 3 cái khổ của chú tiểu không chỉ là cái khổ của một người mang theo chấp niệm gạt bỏ bụi trần mà nương nhờ cửa Phật, đó là cái khổ của cả nhân gian. Theo Tập đế – chân lý về nguyên do cái khổ, sự đau đớn này xuất phát từ vô minh – không tìm được ánh sáng của đời mình, không biết được đâu là thực sự, là đúng sai, là thực chất của mọi thứ. Vì vậy nên trong mùa xuân, chú vô tình gắn hòn đá lên sống lưng những sinh mạng nhỏ bé mà không biết chúng sẽ bị giết chết, mùa hạ chú rơi vào lưới tình không biết tình yêu không khi nào là mãi mãi, và mùa thu chú quyết định hành động chạy trốn tội lỗi của mình bằng cách tự sát mà không biết “ giết người thì có dễ nhưng giết mình không dễ đâu ”. Vì thân xác chết nhưng tội ác và tâm tính của con người thì còn mãi .Xuân, Hạ, Thu, Đông… Rồi Lại Xuân: Thước phim đầy chiêm nghiệm về cuộc đời của quái kiệt điện ảnh Kim Ki Duk - Ảnh 4.Vì thế nên đạo diễn Kim Ki Duk đưa con người ta đến quy trình diệt đế và đạo dế ở cuối mùa thu cũng như xuyên suốt mùa đông. Diệt đế là diệt khổ, chấm hết cái khổ. Quá trình này được bộc lộ qua phân đoạn người đàn ông 30 tuổi mặc đồ sư rồi khắc bài kinh bài kinh Bát-nhã lên sàn ngôi chùa, theo vết mực sư phụ viết mẫu, bằng chính con dao gây tội của mình. Nó khởi đầu bằng sự thiếu tập trung chuyên sâu, vì sự sợ hãi hai vị công an, từ tiếng súng bắn và từ vạn vật thiên nhiên. Nhưng với sự tương hỗ, uốn nắn của sư phụ, anh hoàn toàn có thể yên tâm quay trở lại khắc kinh. Cho đến sáng hôm sau, khi anh tỉnh dậy và thấy ánh mặt trời tỏa nắng rực rỡ, khoảng trống yên bình và thậm chí còn cả phần việc còn lại đã được hai công an đi cùng phụ giúp. Nếu xem phần khắc kinh là quy trình tu luyện, những người thông thường xung quanh là tạp niệm xoay quanh nhân vật TT thì hoàn toàn có thể thấy, tạp niệm dần biến mất chuyển hóa thành sự tin yêu, cảm thông còn nhân vật TT thì hiểu rõ bản thân đã làm gì, sẽ phải chịu gì. Đó là khi anh đã diệt được khổ. Để rồi trong mùa đông, lúc anh đã thụ án xong và quay về, anh bước vào Đạo đế, tu luyện để đắc đạo, chấm hết trọn vẹn cái khổ để không khi nào phải khổ nữa .Xuân, Hạ, Thu, Đông… Rồi Lại Xuân: Thước phim đầy chiêm nghiệm về cuộc đời của quái kiệt điện ảnh Kim Ki Duk - Ảnh 5.

Có thể thấy, một vòng đời xuân, hạ, thu, đông của chú tiểu ít nhất có 3 hành trình đầu ta đã thấy ta. Thấy ta vì ham thích, vì yêu, vì tham lam rồi vì căm thù mà làm nên nhưng sai lầm to lớn. Còn mùa đông mà Kim Ki Duk gửi gắm là mùa đông muốn con người ta hướng đến, mùa đông mang tính dẫn dắt người xem. Để người xem nhận ra đời là vô thường, không gì kéo dài mãi mãi. Chỉ có ta là ta, một sinh thể duy nhất với bản ngã riêng biệt. Từ đó nhìn về ánh sáng mà sống cho trọn đạo lý. Đó là ý nghĩa của cuộc đời. Cũng là cái nhân văn của Xuân, Hạ, Thu, Đông… Rồi Lại Xuân.

2. Ngôn ngữ điện ảnh được sử dụng một cách điêu luyện, vượt ngưỡng “đẹp” để càng trở nên hoàn mỹ

Xuân, Hạ, Thu, Đông… Rồi Lại Xuân mở ra cho ta một bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp về ngôi chùa giữa hồ, về rừng cây và sông suối, về những tán lá, hang động và những âm thanh tự nhiên trong trẻo, đơn thuần. Cái “đẹp” trải dài xuyên suốt bộ phim, khiến người xem phải không ngừng rung động. Nhưng với Kim Ki Duk, đẹp thôi là chưa đủ, đẹp là thứ hiển nhiên và thậm chí là tầm thường. Vì ông gửi gắm nhiều hơn cả đẹp vào từng khung hình.

Xuân, Hạ, Thu, Đông… Rồi Lại Xuân: Thước phim đầy chiêm nghiệm về cuộc đời của quái kiệt điện ảnh Kim Ki Duk - Ảnh 6.Đầu tiên, ta bàn về chú tiểu. Chú tiểu không hề được gọi tên. Chú lớn lên và đi qua vòng tuần hoàn xuân, hạ, thu, đông để trở nên đắc đạo. Sau đó, ta gặp một chú tiểu mới, mở ra một vòng tuần hoàn mới – “ rồi lại xuân ”. Chú tiểu là đại diện thay mặt cho chúng sinh, cứ hết thế hệ này đến thế hệ khác sinh ra, gặp phải sai lầm đáng tiếc rồi được chỉ dạy để giác ngộ. Sự chỉ dạy đó cần một người uyên bác, đó là khi ta hướng ánh nhìn về sư phụ. Phân đoạn đáng nhớ nhất hẳn là khi vị sư phụ sau khi tiễn đồ đệ của mình đi đã chọn liên tục cuộc sống bằng cái chết. Ông đẩy thuyền ra giữa hồ, xếp củi lên thuyền ; dán chữ ” BẾ ” vào mắt, mũi, miệng và tai ; đặt một ngọn nến dưới đống củi và mở màn hành vi tự thiêu. Cái chết của vị sư khác với cái chết đồ đệ, ông không trốn chạy bất kỳ tội lỗi nào cả. Cái chết đó được mở ra khi ông đạt đến trạng thái Niết Bàn và giác ngộ xong người đồ đệ. Chẳng còn gì phải vương vấn với đời sống đầy sân si, ông rời đi như cách Quán Thế Âm Bồ Tát làm. Bồ Tát sẽ nhập Niết-bàn sau khi thực thi xong hạnh nguyện .Xuân, Hạ, Thu, Đông… Rồi Lại Xuân: Thước phim đầy chiêm nghiệm về cuộc đời của quái kiệt điện ảnh Kim Ki Duk - Ảnh 7.Có thể thấy, ngôi chùa có một chiếc thuyền nhưng người sư phụ không khi nào dùng nó. Chiếc thuyền ấy chỉ để đưa đón đồ đệ về và khách đến thăm – những người còn vướng phải tạp niệm trần gian. Thậm chí, khi vị đồ đệ rời đi theo hai công an, chỉ khi người thầy vẫy tay thì thuyền mới chạy. Thuyền là vật đại diện thay mặt cho người còn chấp ngã, không cần thuyền, thậm chí còn là điều khiển và tinh chỉnh được thuyền là khi hiểu và bỏ lỡ được những cám dỗ cuộc sống. Đó là trạng thái mà sau này người đồ đệ cũng tìm đến được khi anh trở về sau khi thụ án .Trong phim tất cả chúng ta thấy có ba bức tượng. Đầu tiên là bức tượng Phật to lớn, thô sơ, bằng đá vôi trên núi – nơi chú tiểu vẫn trèo lên ngày nhỏ để ngắm cảnh. Bức tượng đại diện thay mặt cho giáo lý Phật giáo nguyên thủy – một thứ cao siêu mà cậu bé chỉ hoàn toàn có thể hiểu một cách non nớt trên mặt phẳng. Thứ hai là bức tượng Quán Thế Âm trong chùa. Bức tượng này bằng đá, đại diện thay mặt cho những gì sư phụ giác ngộ được từ giáo lý nguyên thủy và truyền dạy cho đệ tử của mình. Cuối cùng là bức tượng Di-lặc bằng đồng, tuy chỉ Open ở đoạn cuối nhưng lại là bức tượng quan trọng nhất. Nó sát cánh cùng người đàn ông trên con đường đi lên đỉnh núi, thực hành thực tế ” Bát chính nghĩa ” để đạt tới Niết-bàn. Bức tượng Di-lặc bé nhỏ và tinh xảo, biểu lộ sự giác ngộ Phật pháp trọn vẹn ở người đàn ông. Đây là hình tượng lớn nhất, tầm vóc nhất mà Kim Ki Duk sử dụng để bộc lộ quy trình trưởng thành của chú tiểu ngày nào .Xuân, Hạ, Thu, Đông… Rồi Lại Xuân: Thước phim đầy chiêm nghiệm về cuộc đời của quái kiệt điện ảnh Kim Ki Duk - Ảnh 8.Có thể thấy, Xuân, Hạ, Thu, Đông …. Rồi Lại Xuân không chỉ có những góc máy tuyệt vời. Những khung hình của bộ phim là thứ ngôn từ điện ảnh đỉnh điểm góp thêm phần đẩy câu truyện đến với người đọc một cách thâm thúy, tuyệt vời nhất. Và đó là điều khiến tác phẩm này đáng được ngưỡng mộ đến như vậy .

3. Kim Ki Duk và mùa đông của quái kiệt đáng nể xứ Hàn

Hình ảnh, âm thanh xuất sắc, diễn xuất của các diễn viên trọn vẹn, điều này góp phần giúp bộ phim trở thành siêu phẩm kinh điển của điện ảnh xứ Hàn. Thế nhưng, để đạt được tầm vóc đó, sự tài hoa, tâm huyết của vị đạo diễn Kim Ki Duk mới là thứ đáng nói nhất. Chính ông đã khởi sinh ra bộ phim từ ý tưởng về câu hỏi: “Ý nghĩa của cuộc đời là gì?”. Sau đó lý giải nó một cách sâu sắc nhất, thuyết phục nhất bằng cả 3 cuộc đời (sư thầy, chú tiểu và một chú tiểu mới ở cuối phim). Ông không giải quyết câu hỏi một cách thờ ơ, hời hợt mà đặt tâm huyết vào từng hình ảnh, câu thoại. Để con ếch, con cá, con rắn, cái cây cũng có ý nghĩa riêng của nó. Sự tài hoa của Kim Ki Duk, dù vị đạo diễn có vướng phải vô số tranh cãi về nhân cách, cũng khó có thể phủ nhận. Bởi tới nay khi nhiều phim chỉ có thể dừng ở cái đẹp, cái giật gân, cái hấp dẫn, cái hoành tráng thì Xuân, Hạ, Thu, Đông… Rồi Lại Xuân đã vượt xa cái ngưỡng đó. Để không cầu kì, không kịch tính hóa nhưng người xem thời đại nào xem rồi vẫn thấy đúng, vẫn gật gù chiêm nghiệm.

Xuân, Hạ, Thu, Đông… Rồi Lại Xuân: Thước phim đầy chiêm nghiệm về cuộc đời của quái kiệt điện ảnh Kim Ki Duk - Ảnh 9.

Kim Ki Duk ra đi vì Covid-19, chúng ta không biết vị đạo diễn này đã chạm được tới mùa đông, tới Niết Bàn hay chưa. Và nếu nhìn khách quan có khi ta vẫn biết rõ là chưa. Vì những tạp niệm, vì bao tai tiếng xung quanh ông vẫn nhiều. Nhưng những tác phẩm của ông hẳn vẫn là đỉnh cao trong nền điện ảnh, không chỉ ở Hàn Quốc mà còn là cả thế giới. Minh chứng cho điều đó là những lời khen, tràng vỗ tay, giải thưởng mà khán giả dành cho Xuân, Hạ, Thu, Đông… Rồi Lại Xuân dù là phương thức, thời điểm họ xem là lúc nào.

Xuân, Hạ, Thu, Đông… Rồi Lại Xuân: Thước phim đầy chiêm nghiệm về cuộc đời của quái kiệt điện ảnh Kim Ki Duk - Ảnh 10.

Nguồn ảnh: Tổng hợp

Viết một bình luận